قصه هفت‌کلاغون

بررس متن: زهرا درایتی

بررس تصویر:مینا محبی

10+

پیدا کردن و نجات هفت برادر توسط خواهر کوچک، پیمودن راهی طولانی، شجاعت و مهربانی و نجات که برادران از طلسم

نویسنده: احمد شاملو تصویرگر: ضیاء‌الدین جاوید

قصه هفت‌کلاغون

10+

پیدا کردن و نجات هفت برادر توسط خواهر کوچک، پیمودن راهی طولانی، شجاعت و مهربانی و نجات که برادران از طلسم

نویسنده: احمد شاملو

تصویرگر: ضیاء‌الدین جاوید

بررس متن: زهرا درایتی

سنجه‌ها
جهان کودکی و نوجوانی
محتوای آموزشی
الگوی شخصیتی
محتوای بومی و فرهنگی
ترس و خشونت
گفتار نامناسب
محتوای بزرگسالانه

برای نمایش توضیحات هر سنجه روی آن کلیک کنید

جهان کودکی و نوجوانی
سفر و خارج شدن از خانه، یکی از مهم‌ترین تجربه‎‌های جهان کودکی و نوجوانی است. در این داستان شخصیت اصلی، دختری معمولی و به ‌دور از ویژگی‌های ابرقهرمانی است. ریزه بااراده و پشتکاری که دارد مسیر سفر خود را آغاز می‌کند. پایبندی به اخلاقیات و داشتن روحیه تعاون و مهربانی در معاشرت با دیگران، به او کمک می‌کند و یاری‌گر‌هایی را سر راهش می‌گذارد. علاوه بر آن، تجربه کوچک‌تر بودن، از دیگر تجربه‌های جهان کودکی و نوجوانی داستان است. ریزه با این‌که هیکل نحیفی دارد و کوچک‌ترین عضو خانواده است، درنهایت موفق می‌شود هفت برادرش را پیدا کند و آن‌ها را به خانه برگرداند. پیدا کردن برادران و بازگشت همه به خانه و خوشحالی خانواده، تجربه‌ی پیروزی است که کودکان را به داشتن پشتکار و اراده در هدف‌هایشان تشویق می‌کند و نوید پیروزی را به آن‌ها می‌دهد.
محتوای آموزشی
الگوی شخصیتی
قهرمان داستان دختر کوچکی است که به ریزه معروف است. هیکل نحیفی دارد، اما بااراده و پشتکار خود، نقش نجات‌دهنده خانواده را برعهده‌گرفته و راهی طولانی و خطرناک را برای پیدا کردن برادرهایش طی می‌کند. با این‌که داستان هفت‌کلاغون به سبک داستان‌های عامیانه فارسی نوشته‌شده، اما از کلیشه‌های جنسیتی که در این داستان‌ها دیده می‌شود، خبری نیست و برخلاف آن‌ها، دختر کوچک، قهرمان داستان است. علاوه بر آن، دخترک که معروف به ریزه است و به نظر می‌رسد در همان ابتدای تولد، از دنیا برود، مسیرهای طولانی را طی می‌کند و از کوه بلور که بسیار صاف است و پیمودن آن کار هرکسی نیست، با تلاش فراوان بالا می‌رود تا برادرهایش را پیدا کند و این پیام را برای مخاطب خود به همراه دارد که ناتوانی‌های جسمی در مقابل اراده، برای رسیدن به هدف مغلوب می‌شوند. در طول مسیر، دخترک که نمی‌داند کجا باید برای پیدا کردن برادرهایش برود، از طریق مهربانی و نیت خیری که دارد، یاریگری می‌یابد که او را برای یافتن خانه برادرانش و نحوه رسیدن به آن راهنمایی می‌کند.
محتوای بومی و فرهنگی
داستان که با گفتار عامیانه و کوچه‌بازاری نوشته‌شده و در بستر فرهنگی عامیانه ایران است، برخی باورها و اعتقادات مردم ایران را بیان می‌کند؛ مانند این عقیده که کودک اگر بمیرد چون معصوم و بی‌گناه است، وسیله‌ای خواهد بود تا در روز قیامت در بهشت به روی پدر و مادرش باز شود، یا اهمیت عاق و نفرین والدین بر اساس حقی که بر گردن فرزندان خود دارند که در داستان، پدر از دست پسرانش خشمگین می‌شود و آن‌ها را عاق می‌کند و با حضور مرغ آمین، پسران تبدیل به هفت کلاغ می‌شوند.
ترس و خشونت
تبدیل شکل شخصیت‌های داستان به موجودی غیرانسانی ازجمله موارد ترس داستان است که پدر پسرانش را که برای آوردن آب به چشمه رفته‌اند و مشغول دعوا هستند را عاق می‌کند تا شبیه به هفت کلاغ‌سیاه شوند. عاق شدن توسط والدین نیز از موارد ترس و خشونت داستان است.
گفتار نامناسب
محتوای بزرگسالانه
آنچه والدین باید بدانند

این کتاب یکی از جلد‌های مجموعه‌ی کودکانه‌های بامداد است که توسط ضیاءالدین جاوید تصویرسازی شده است.داستان هفت‌کلاغون درباره‌ی دختر کوچکی به نام ریزه است که پدرش در روز به دنیا آمدنش هفت برادر بزرگ‌تر را نفرین می‌کند تا به هفت کلاغ سیاه تبدیل شوند. با پرواز و دور شدن پسرها، پدر از عصبانیت و نفرین خود پشیمان می‌شود، اما پیشمانی دیگر فایده‌ای ندارد. ریزه به هشت‌سالگی می‌رسد و داستان برادرهایش را می‌شنود و تصمیم می‌گیرد برای پیدا کردن آن‌ها راهی سفر شود. در این داستان، کلیشه‌های جنسیتی که معمولاً در داستان‌های عامیانه فارسی وجود دارند، شکسته شده و ریزه، دختر نحیفی که کسی امیدی به زنده ماندن او نداشته، تبدیل به قهرمان داستان می‌شود. پیروزی و موفقیت ریزه، این باور را در مخاطب نهادینه کرده و سبب رشد و بالندگی او خواهد شد. موضوع داستان درباره‌ی پشتکار و شجاعت است که برای رسیدن به هدف لازم است و می‌تواند بر ناتوانی‌های جسمی غلبه کند. داستان هفت‌کلاغون، قهرمانی از جنس کودکان دارد. قهرمان داستان بدون ویژگی‌های ابرقهرمانی است و با تلاش و پشتکار خود، سرنوشت خود را رقم می‌زند. کودکان با هم‌ذات‌دپنداری با ریزه، درواقع تجربه‌ی او برای رسیدن به هدف و تاثیرگذاشتن بر زندگی خود و برادرانش را زندگی می‌کنند. این مجموعه به زبان عامیانه و توسط احمد شاملو نوشته‌شده که تلاشی برای زنده نگاه‌داشتن گفتار عامیانه فارسی است و گاه کلمات در حالت محاوره‌ای و کوچه‌بازاری نوشته‌شده‌اند. علاوه بر زبان، مخاطب با باورها و اعتقاداتی که در فرهنگ عامیانه ایرانی وجود دارد نیز آشنا می‌شود؛ مفاهیمی چون عاق کردن فرزند و اهمیت والدین در سرنوشت کودکان خود. موضوع عاق شدن توسط والدین و تغییر شکل‌ فیزیکی برادران به کلاغ می‌تواند از موارد ترس و خشونت در داستان باشد. زبان محاوره‌ای بیشتر برای قصه‌گویی مناسب است و زمانی که به شکل نوشته درمی‌آید می‌تواند برای کودکانی که تازه خواندن و نوشتن را یاد می‌گیرد مشکل‌آفرین و گیج‌کننده باشد.

چکیده داستان

داستان درباره‌ی دختری است که برادرانش در روز به دنیا آمدنش توسط پدرشان عاق شد، تبدیل به هفت کلاغ‌سیاه تبدیل می‌شوند و از خانه می‌روند. دختر که نام‌اش ریزه است وقتی متوجه می‌شود هفت برادر داشته، برای پیدا کردن آن‌ها به سفری طولانی می‌رود. ریزه تصمیم گرفته هر طور شده آن‌ها را پیدا کند و به خانه برگرداند که درنهایت هم موفق می‌شود و با برادرها به خانه بازمی‌گردد و پدر و مادرش را خوشحال می‌کند.

کیفیت تصویر

تصاویر این‌ کتاب که در‌ دهه 50 شمسی خلق شده‌اند، در‌ زمان پیدایش سبکی نو آورانه داشته‌اند و نوع طراحی‌ها با‌ خطوط راست و شکسته و فرم‌های‌ هندسی جالب توجه است. تصویرگر با‌ خطوط ظریف قلم‌فلزی و رنگ‌های ملایم و آرامِ آبرنگی گوشه‌هایی از اتفاقات‌ داستان را به‌ نمایش می‌گذارد. سفیدخوانی‌های زیادی که در ‌تصاویر دیده می‌شود نیز شیوه‌ی متداولی در‌ زمان پیدایش آنها بوده‌ است. به نظر می‌رسد شخصیت‌ها و کنش‌ها غالبا برای‌ کودکان قابل‌ تشخیص ولی عاری از احساس‌اند. در‌هم‌ تنیده‌گی برخی‌ تصاویر نیز، درک اتفاقات را برای مخاطبین کم‌سن سخت و مستلزم خواندن متن می‌کند، مثل تصویر بالا‌رفتن دخترک از کوه که غیر واقعی طراحی شده‌ است. البته قطع کتاب مناسب گروه سنی «ب» است و طراحی‌ گرافیک زیبای‌ آن بر‌ جذابیت اثر افزوده‌ است. کتاب‌ حاضر یکی از‌ نمونه آثار جالب برای آشنایی کودکان با کتاب‌های تصویری دهه 50 شمسی است.

فرصت‌هایی برای گفتگو

- فکر می‌کنید چه چیزی باعث موفقیت ریزه شد؟ - مهم‌ترین هدفی که دوست دارید به آن دست پیدا کنید چیست؟ فکر می‌کنید چه سختی‌هایی باید برای رسیدن به آن هدف، پشت سر بگذارید؟

مشخصات کتاب
نویسنده احمد شاملو
ناشر چشمه
تعداد صفحات 32
سال انتشار در ایران 1393
تصویرگر ضیاء‌الدین جاوید
عرض کتاب 21
طول کتاب 20
نوع جلد سخت